Uyuşturucu Bağımlılığı: Nasıl Bağımlı Oluruz?

Madde bağımlılığı eski çağlardan günümüze kadar büyük bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Tarihsel süreçte, Opium , Cannabis türleri ve Koka yaprakları gibi uyuşturucu maddeler, tıbbi amaçlarla kullanıldığı gibi tıbbi amaçlar dışında keyif verici olarak kullanılmıştır. Günümüzde ise, duygusal boşluklar, depresyon gibi psikolojik durumlar, sosyal çevre, ergenlik dönemi ve genetik yatkınlık gibi farklı nedenlerle alkol veya madde kullanımına başlanabilmektedir.

Güncel Haberler 22.02.2019, 14:30 22.02.2019, 23:55
Uyuşturucu Bağımlılığı: Nasıl Bağımlı Oluruz?

Madde bağımlılığı eski çağlardan günümüze kadar büyük bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Tarihsel süreçte, Opium , Cannabis türleri ve Koka yaprakları gibi uyuşturucu maddeler, tıbbi amaçlarla kullanıldığı gibi tıbbi amaçlar dışında keyif verici olarak kullanılmıştır. Günümüzde ise, duygusal boşluklar, depresyon gibi psikolojik durumlar, sosyal çevre, ergenlik dönemi ve genetik yatkınlık gibi farklı nedenlerle alkol veya madde kullanımına başlanabilmektedir. 

Literatürde iki tür bağımlılık olduğundan söz edilmektedir. Bunlar psikolojik ve fizyolojik bağımlılıktır. Kısaca psikolojik bağımlılık ilk dönemde maddeye duyulan özlem, fizyolojik bağımlılık ise, maddeden mahrum kalındığında hissedilen yoksunluk olarak tanımlanabilir. Kişiler, ilk dönemlerde maddenin kaygı giderici ve rahatlatıcı etkilerinden faydalanmak için bir sonraki kullanıma yoğun bir istek duyarlar. Psikolojik bağımlılık dediğimiz bu süreç gittikçe artan madde kullanma isteği ile kendini gösterir. Her seferinde aynı duyguları yaşamak için artan madde kullanımı, daha sonra fizyolojik bağımlılık olarak seyretmeye başlar. Fizyolojik bağımlılık sürecinde beyinde kalıcı değişiklikler meydana gelmiştir ve kişi artık maddeyi keyif almak için değil “yoksunluk belirtileri” dediğimiz acılı sürecin etkilerini gidermek için kullanmaktadır. Peki tüm bu süreçte beyinde meydana gelen değişiklikler nelerdir?

Beyin iki yarım küreden meydana gelmiş, ön beyin, orta beyin ve arka beyin olmak üzere üç bölümden oluşan bir yapıdır. Beynin kabuk kısmını oluşturan serebral kortekstir. Serebral korteksten başlayan beynin ön kısmını oluşturan ön frontal lob (Prefrontal korteks), bilinçli algı, akıl yürütme, planlama ve çalışma gibi işlevlerin yürütülmesinden yani üst düzey zihinsel faaliyetlerden sorumludur. Limbik sistem ise, hayatta kalma, tehlike karşısında kaçma, beslenme gibi içgüdüsel davranışlarımız ile uzun süreli bellek ve duygusal tepkilerimizi yönetir. Ara bölgede bulunan Talamus ise, beyin sapı ve çevresinden kortekse giden duyusal bilgileri aktarır ve işler. Kalp atışının yanı sıra öksürme, kusma gibi refleks tepkilerinin oluşturulmasında rol oynar. Burada, temel işlevler ile daha karmaşık ve üst düzey işlemleri gerçekleştirebilmek için görev dağılımı söz konusudur. Limbik sistemde yer alan talamus, amigdala, VTA, NAc (akumbens çekirdeği), madde bağımlılığı sürecinde oldukça önemlidir. Hipokampüsün ön tarafında bulunan amigdala duygusal durumları yönetirken, limbik sistemdeki diğer yapılar hatırlama, öğrenme süreçlerini yönetirler. Orta beyinde yer alan VTA (Vental Tegmental Alan), dopamin, GABA ve glutamat gibi nörökimyasal maddeler (sinir sistemine etki eden kimyasal maddeler) ile ilişkilidir. Dopaminin beyinde haz verici ve “reaktif ödül sistemi” denilen beyin bölgesine etki ettiği yapılan araştırmalarda görülmüştür.

Keyif verici bir maddenin vücuda alınması ile bu “reaktif ödül yolu mekanizması” dopamin salgılanmasını sağlar ve kişi keyif almaya ve rahatlamaya başlar. Zamanla beyin, dopamine yanıt veren hücre sayısını azaltarak uyum sağlamaya çalışır. Vücudun bu tepkisi, “tolerans” geliştirmesine neden olur ve bu durumda kişi, haz almak için daha fazla maddeye ihtiyaç duymakta ve her seferde bir öncekine göre maddenin dozunu arttırmaktadır.

Ödül yolu beynin hafıza ve davranışları kontrol eden bölümleriyle doğrudan ilişkili olduğundan, her seferinde o madde ile alınan keyif hafızaya kaydedilir ve görsel, işitsel ve koku yolu ile bu maddeyi anımsatan her türlü uyaran, maddenin yeniden kullanılmasına ve haz merkezinin uyarılmasına olanak sağlar. Bu şekilde ödül yolu sürekli uyarılarak ve tolerans geliştirerek vücut bir bağımlılık girdabına sürüklenir.

Çoğu durumda maddenin vücuda alınması ile zamanla tolerans gelişse de, nadir durumlarda duyarlılaşma (ters tolerans) da görülebilir. Bu kavramı şu şekilde açıklayabiliriz. Bazı maddeler belirli periyotlarda kullanıldığında uyarıcı etkileri giderek güçlenebilir. Bu durumda kilit nokta belirli aralıklarda madde kullanımıdır. Nikotin, kokain, amfetamin gibi maddeler duyarlılaşma gücünü arttırır. Ayrıca yapılan bir araştırmaya göre morfine duyarlılık kazanmış deney hayvanlarında kokain ve amfetamine karşı da duyarlılık geliştirildiği saptanmıştır. Sigarada bulunan nikotin ve kahvede bulunan kafein gibi maddeler ile amfetamin arasında da çapraz bir duyarlılık geliştirildiği tespit edilmiştir. Bunun anlamı şudur: Günlük hayatta sıkça kahve tüketen ve sigara içen kişilerde amfetamin bağımlılığı geliştirme riski daha hızlı ve şiddetli olmaktadır.

Madde bağımlılığı geliştirirken, kişi bağımlı olduğunu kabul etmeme eğiliminde olur. “Sadece bir kere için”, diye başlayan süreç “bu sondu”, “istediğim zaman bırakabilirim” söylemleri ile devam eder. Bağımlılık durumu, yoksunluk noktasına geldiğinde, kişi herhangi bir şekilde maddeyi bırakma yoluna gitmezse, vaka ölümle sonuçlanacak boyutlara gelebilir. ABD’de bağımlıların %1’inin aşırı doz nedeniyle yaşamını kaybettiği bildirilmiştir. Uyuşturucu madde kullanımı konusunda yeterli eğitim verilmesi, kullanan veya kullanmayı düşünen kişilerin farkındalığını arttırması bakımından oldukça önemlidir.

Kaynaklar;

Simge Varlık - Araştırma Görevlisi Polis Akamedisi Başkanlığı

Çelik ve ark., 2006. Farelerde Nikotin ile Amfetamin Arasındaki Çapraz- Duyarlılığın İncelenmesi, Klinik Psikiyatri, 6:67-77. Uzbay T., 2018,

Hazdan Bağımlılığa- İnsan Neden Bağımlı Olur?, Destek Yayınları, İstanbul

Polis Akademisi Başkanlığı Yayınları

Emniyet Genel Müdürlüğü Yayınları

KPSSCAFE.COM.TR | ANKARA

Yorumlar (0)
Yeni Nesil E Ticaret Çözümleri için OmniTicaret!
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
2019/2 KPSS Tercihinde Bulunacak mısınız?
2019/2 KPSS Tercihinde Bulunacak mısınız?
Namaz Vakti 13 Aralık 2019
İmsak 06:25
Güneş 07:55
Öğle 12:48
İkindi 15:10
Akşam 17:31
Yatsı 18:56
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 14 30
2. Beşiktaş 14 27
3. Trabzonspor 14 26
4. Başakşehir 14 26
5. Fenerbahçe 14 25
6. Galatasaray 14 23
7. Alanyaspor 14 22
8. Göztepe 14 20
9. Malatyaspor 14 20
10. Denizlispor 14 18
11. Çaykur Rizespor 14 17
12. Gaziantep FK 14 17
13. Gençlerbirliği 14 14
14. Konyaspor 14 14
15. Kasımpaşa 14 12
16. Antalyaspor 14 12
17. Kayserispor 14 10
18. Ankaragücü 14 9
Takımlar O P
1. Hatayspor 14 30
2. Akhisar Bld.Spor 14 25
3. Erzurum BB 14 24
4. Bursaspor 14 23
5. Ümraniye 14 22
6. Keçiörengücü 14 22
7. Menemen Belediyespor 14 22
8. Fatih Karagümrük 14 20
9. Balıkesirspor 14 19
10. Giresunspor 14 19
11. Adana Demirspor 14 18
12. Altay 14 17
13. İstanbulspor 14 15
14. Altınordu 14 13
15. Osmanlıspor 14 11
16. Boluspor 14 11
17. Adanaspor 14 9
18. Eskişehirspor 14 5
Takımlar O P
1. Liverpool 16 46
2. Leicester City 16 38
3. Man City 16 32
4. Chelsea 16 29
5. M. United 16 24
6. Wolverhampton 16 24
7. Tottenham 16 23
8. Sheffield United 16 22
9. Arsenal 16 22
10. Crystal Palace 16 22
11. Newcastle 16 22
12. Brighton 16 19
13. Burnley 16 18
14. Everton 16 17
15. Bournemouth 16 16
16. West Ham 16 16
17. Aston Villa 16 15
18. Southampton 16 15
19. Norwich City 16 11
20. Watford 16 9
Takımlar O P
1. Barcelona 15 34
2. Real Madrid 15 34
3. Sevilla 16 31
4. Real Sociedad 16 27
5. Getafe 16 27
6. Athletic Bilbao 16 26
7. Atletico Madrid 16 26
8. Valencia 16 26
9. Granada 16 24
10. Osasuna 16 23
11. Real Betis 16 22
12. Levante 16 20
13. Villarreal 16 19
14. Real Valladolid 16 19
15. Deportivo Alaves 16 18
16. Eibar 16 15
17. Mallorca 16 14
18. Celta de Vigo 16 13
19. Leganés 16 9
20. Espanyol 16 9
Günün Karikatürü Tümü